Siódma czterdzieści. Kwadrans do wyjścia. Dziecko jeszcze w piżamie, siedzi na podłodze i ogląda jedną skarpetkę pod światło, jakby to była najciekawsza rzecz na świecie. Ty stoisz już w kurtce, z kluczami w ręce, i mówisz „ubieraj się” po raz szósty. Za chwilę powiesz to głośniej.
Znam ten odruch: popędzać, przypominać, aż w końcu podnieść głos. Marudzenia od tego zwykle przybywa. Lepiej działa coś innego — uporządkować rzeczy, od piżamy do drzwi.
Dlaczego o 7:40 wszystko się sypie
Trzylatek czy czterolatek, który nie reaguje na piąte „ubieraj się”, po prostu nie potrafi jeszcze tak szybko przerwać tego, co właśnie robi, i przeskoczyć na coś zupełnie innego — mechanizm, który za to odpowiada, dopiero się w jego głowie kształtuje.
Trzylatek dopiero uczy się tego, co dla nas jest oczywiste: zostawić jedną rzecz w połowie i zacząć następną. Poranek każe mu to robić co chwilę. Wstań, zdejmij piżamę, włóż bluzę, usiądź do śniadania, wstań od śniadania, idź umyć zęby. Sześć, siedem razy — zanim w ogóle dojdziecie do butów. Każde z tych przejść kosztuje go wysiłek, a robicie je wtedy, kiedy ono dopiero się budzi.
Badaczka Adele Diamond (Uniwersytet Kolumbii Brytyjskiej) pokazuje, że u przedszkolaka ta umiejętność dopiero się rodzi — nie ma jej jeszcze na pełnych obrotach.
Co działa od piżamy do drzwi
Nie musisz przerabiać całego domu. Dwa ruchy, obydwa do zrobienia dziś.
Ubranie ułożone wieczorem, na widoku. To, co da się zrobić w spokoju poprzedniego wieczora, robi się wieczorem. Cały zestaw na rano — bluza, spodnie, skarpetki, majtki — ułożony na krześle albo na podłodze w kolejności wkładania, najlepiej tam, gdzie dziecko go zobaczy, kiedy wstanie. Rano nie zostaje już żadna decyzja: co dziś, czy to pasuje, gdzie są skarpetki. Wszystko leży po kolei i widać, na czym się stoi. Brzmi banalnie, ale to jedyny ruch, po którym u nas zniknęły poranne kłótnie przy szafie.
Pytanie, które daje wybór. „Ubieraj się” to dla małego dziecka rozkaz, na który najłatwiej odpowiedzieć oporem. „Zaczynamy od skarpetek czy od bluzy?” zostawia mu poczucie, że samo decyduje — w ramie, która i tak się nie zmienia, bo ubierze się tak czy inaczej. Przedszkolak ma silną potrzebę robienia rzeczy po swojemu. Poznasz, że trafiłaś/eś, po tym, że dziecko odpowiada na pytanie zamiast odmawiać — nawet jeśli wybiera to, czego się nie spodziewałaś/eś.
I jeszcze jedno, co kosztuje Cię najmniej: odłóż telefon na te kilkanaście minut. Dziecko trzyma się tego, na co Ty patrzysz. Wystarczy, że Ty zgubisz wątek na trzy minuty przy ekranie — ono gubi go całkowicie i wraca do skarpetki pod światło. Stań obok, bądź przy tym, co akurat robi, i zapowiadaj kolejny krok, zanim nadejdzie: „za chwilę bluza”, „teraz buty”. Tyle. To ten sam wysiłek co popędzanie, przeniesiony wcześniej, zanim maluch zdąży się rozproszyć.
Konkretne plany poranka — co po czym, z gotowymi słowami na uprzedzanie zmian i pytaniami, które dają dziecku wybór, dopasowane do Twojego dziecka — mam zebrane w TOWAS. Przesuń wiek, przełącz charakter — talia się przestawia →
Czego unikać
Czego nie robić, kiedy i tak się spieszysz:
- Nie pytaj o to, co i tak nie podlega negocjacji. „Założysz kurtkę?” zaprasza do „nie”. Kurtkę i tak zakłada — pytanie zostaw na to, co jest w środku: czerwona czy niebieska.
- Nie powtarzaj „ubieraj się” coraz głośniej. Piąte i szóste powtórzenie nie dociera szybciej — dla dziecka to ten sam szum, tylko bardziej napięty, i poranek robi się wojną, której nikt nie chce.
- Zabawa urwana w pół ruchu boli najbardziej. Nagłe „kończymy, wychodzimy” bez chwili na przygotowanie trafia w środek tego, czego jego mózg jeszcze nie umie przerwać na pstryknięcie.
Kiedy to już nie tylko poranne marudzenie
Większości przedszkolaków poranek po prostu idzie opornie i mija razem z wyjściem za próg. Bywa jednak, że poranek to tylko czubek czegoś większego.
Porozmawiaj z pediatrą albo psychologiem, jeśli:
- każde przejście między czynnościami — nie tylko rano — od razu kończy się rozpadem, płaczem albo agresją, mimo zapowiedzi i spokojnego tonu;
- dziecko rano jest trwale wyczerpane, choć śpi tyle, ile powinno (czasem za tym stoi słaba jakość snu, chrapanie, alergia);
- poranne awantury narastają przez tygodnie, mimo że robisz wszystko krok po kroku i bez pośpiechu.
Pełny system — poranek i wieczór, uprzedzanie zmian, plan w obrazkach na lodówce, rytuał i sen — opisałem w głównym artykule: Poranki i wieczory bez awantury — co da się zrobić.
Skarpetka pod światło wraca też wtedy, gdy ubranie leży już poukładane na krześle.